Stan prawny na dzień 17.03.2026 r.
Okręgowy Inspektor Pracy będzie mógł wydać decyzję o zmianie umowy zlecenia lub B2B w umowę o pracę.
W dniu 12.03.2026 r. Senat przyjął projekt zmiany ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (PIP)1. Ustawa czeka na podpis Prezydenta RP i wejdzie w życie po upływie 3 miesięcy od ogłoszenia. Wprowadzenie zmiany jest niemal pewne, ponieważ stanowi realizację kamieni milowych A71G i A72G Krajowego Planu Odbudowy (KPO) oraz ma na celu wzmocnienie nadzoru nad legalnością zatrudnienia w Polsce.
1. Jak jest obecnie?
Obecnie PIP może kontrolować przedsiębiorców w zakresie przestrzegania przepisów prawa pracy. Jeżeli inspektor pracy stwierdzi, że osoba zatrudniona na zleceniu lub B2B wykonuje swoje zadania w warunkach umowy o pracę, to może wnieść pozew do sądu o ustalenie stosunku pracy.
Dotychczas rzadko kierowano tego rodzaju pozwy, ponieważ nie przynosiły one oczekiwanych efektów. PIP musiał udowodnić przed sądem, że zawarta umowa posiada cechy stosunku pracy. Postępowania były długie, a większość spraw kończyła się oddaleniem powództwa.
Z tego powodu w 2024 r. skierowano do sądów jedynie 24 powództwa o ustalenie istnienia stosunku pracy2.
2. Co się zmieni?
Wprowadzona zostanie dwuetapowa procedura. W pierwszej kolejności inspektor pracy wyda polecenie usunięcia naruszeń w zakresie umowy zlecenia. Następnie, jeżeli polecenie nie zostanie wykonane, to okręgowy inspektor pracy będzie mógł wydać decyzję o zmianie umowy zlecenia lub B2B w umowę o pracę.
Polecenie usunięcia naruszeń
Jeżeli w trakcie kontroli inspektor pracy zauważy nieprawidłowości w treści umowy zlecenia lub w sposobie jej wykonywania, to wezwie pracodawcę do usunięcia naruszeń.
Wezwanie będzie miało formę „polecenia usunięcia naruszeń”.
Nieprawidłowości mogą polegać na:
1) dominowaniu cech umowy o pracę w umowie zlecenia lub B2B, czyli zawarta umowa posiada więcej cech umowy o pracę niż umowy zlecenia albo jest po prostu nieprawidłowo sporządzona;
2) wykonywaniu zlecenia lub B2B w warunkach umowy o pracę, czyli zawierana jest umowa cywilnoprawna, ale sposób jej wykonywania przypomina umowę o pracę, np. podporządkowanie, osobiste świadczenie pracy, narzucony harmonogram itp.
Powyższe oznacza, że PIP będzie kontrolował zarówno treść umowy, jak i faktyczny sposób jej wykonywania.
Decyzja o zmianie umowy zlecenia lub B2B
Data zawarcia umowy o pracę
Istotną informacją dla firm pod kątem ewentualnych kosztów i obciążeń publicznoprawnych (PIT, ZUS, uprawnienia pracownicze) ma data zawarcia umowy o pracę.
Umowa o pracę będzie zawarta w dniu wydania decyzji przez okręgowego inspektora pracy.
Natomiast jeżeli pracodawca rozwiąże z własnej inicjatywy umowę zlecenia lub B2B albo umowa przestanie być wykonywana w trakcie kontroli, to za datę zawarcia umowy o pracę może być przyjęta data rozpoczęcia kontroli przez PIP.
Od powyższej reguły przewidziano wyjątek, jeżeli decyzja będzie dotyczyć umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą objętą szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę, np. kobieta w ciąży albo osoba w wieku przedemerytalnym (4 lata do emerytury), to taka decyzja będzie natychmiast wykonalna.
Co istotne, decyzja o zmianie umowy zlecenia nie będzie działać wstecz.
Data obowiązku zapłaty PIT, ZUS oraz przyznania uprawnień pracowniczych
Obowiązek opłacenia podatku dochodowego (PIT), składek ZUS oraz traktowania zleceniobiorcy jak pracownika powstanie dopiero po uprawomocnienia się decyzji o zmianie umowy cywilnoprawnej lub orzeczenia sądu.
Przypominam, że do uprawnień pracowniczych należy m.in. prawo do urlopu wypoczynkowego, L4, dodatku za pracę w nadgodzinach, premii oraz innych świadczeń.
Z powyższego wynikają dwie istotne informacje.
Po pierwsze – wydanie decyzji nie będzie oznaczać obowiązku natychmiastowego opłacania PIT i ZUS od umowy o pracę
Po drugie – decyzja nie będzie działać wstecz, więc po stronie pracodawcy nie powstaną zaległości publicznoprawne (dotyczące okresu przed wszczęciem kontroli lub wydaniem decyzji).
4. Odwołanie od decyzji PIP
Od decyzji okręgowego inspektora pracy przysługiwać będzie odwołanie do sądu pracy właściwego dla miejsca wykonywania pracy.
Odwołanie będzie wnoszone za pośrednictwem PIP w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji. Opłata od odwołanie będzie wynosić 200 zł.
Inspektor będzie mógł uznać odwołanie za zasadne i samodzielnie zmienić lub uchylić swoją decyzję.
Decyzja będzie mieć charakter indywidualny, co oznacza, że będzie wydawana osobno w stosunku do każdej osoby, która wykonywała czynności na podstawie umowy cywilnoprawnej. Przykładowo, jeżeli decyzja zostanie wydana wobec 50 osób, konieczne będzie sporządzenie 50 odwołań.
5. Kto będzie kontrolowany?
Kontrolowani będą pracodawcy oraz jednoosobowi przedsiębiorcy i spółki (niebędący pracodawcami).
Pan Marcin Stanecki – Główny Inspektor Pracy, zapowiedział, że w 2026 r. zostanie przeprowadzonych 200 kontroli typowanych. Innymi słowy, będą to kontrole prowadzone wobec przedsiębiorców indywidualnie wybranych przez PIP. Ponadto w ciągu roku Państwowa Inspekcja Pracy otrzymuje ponad 50.000 skarg, więc kontrola może wynikać także z zawiadomienia.
Jak uniknąć ryzyka przekształcenia umowy?
W celu zminimalizowania ryzyka warto już teraz podjąć działania przygotowawcze.
Krok 1 – audyt umów cywilnoprawnych
W pierwszej kolejności rekomenduję przeprowadzenie analizy zawartych umów zlecenia i B2B. Kontrola umów cywilnoprawnych przez PIP, to przede wszystkim kontrola postanowień umowy.
Należy zweryfikować, czy treść umowy koresponduje z faktycznym sposobem wykonywania zlecenia oraz czy umowa nie zawiera zapisów charakterystycznych dla umowy o pracę.
Krok 2 – weryfikacja faktycznego sposobu wykonywania zadań
Weryfikacji podlegać powinien również rzeczywisty sposób świadczenia zlecenia lub usług.
Kluczowe jest zachowanie elementów charakterystycznych dla umów cywilnoprawnych, takich jak brak podporządkowania pracowniczego, brak włączenia w strukturę organizacyjną oraz odpowiedzialności za rezultat.
W praktyce oznacza to, że nawet jeśli realizacja zlecenia lub usług odbywa się w wyznaczonym miejscu i w ramach ustalonego harmonogramu, to umowa cywilnoprawna może być prawidłowa – pod warunkiem, że zleceniobiorca lub współpracownik zachowuje określoną swobodę i niezależność, a jego rozliczenie następuje za wykonanie określonej czynności, a nie za pozostawanie w dyspozycji pracodawcy.
Krok 3 – Szkolenie kadry i menedżerów
Rekomenduję również przeszkolenie menedżerów i osób zarządzających, aby nie stosowały wobec zleceniobiorców i współpracowników zasad charakterystycznych dla stosunku pracy.
Krok 4 – przygotowanie procedury i dokumentacji pracowniczej
Warto już teraz przygotować wewnętrzną procedurę postępowania oraz wzory dokumentacji kadrowej na wypadek, gdyby PIP wydał decyzję o ustaleniu stosunku pracy.
Dzięki wcześniejszemu przygotowaniu firma może sprawnie wdrożyć obowiązki pracodawcy oraz uniknąć opóźnień czy błędów formalnych w razie natychmiastowego przekształcenia umowy przez PIP.
Bezpieczne zlecenia i B2B 2026
W odpowiedzi na nadchodzące zmiany dotyczące przekształcania umów cywilnoprawnych przygotowałem produkt – Bezpieczne zlecenie i B2B 2026. To kompleksowa usługa prawna dla firm, które chcą odpowiednio przygotować się na nowe przepisy i ograniczyć ryzyka prawne.
Audyt, analiza ryzyka i wdrożenie dokumentów – w jednym pakiecie!
W ramach ww. usługi otrzymają Państwo:
Audyt umów zlecenia i B2B:
– ocena zawartych umów zlecenia i kontraktów B2B;
– analiza sposobu świadczenia usług (czas, miejsce, podporządkowanie, narzędzia).
Analiza ryzyka prawnego:
– identyfikacja obszarów ryzyka;
– ocena ryzyka przekształcenia umowy przez PIP.
Rekomendacje zmian prawnych i organizacyjnych:
– wskazanie, które praktyki należy zmodyfikować;
– propozycje rozwiązań ograniczających ryzyka prawne.
Opracowanie nowej dokumentacji kadrowej:
– przygotowanie nowych umów zlecenia, kontraktów B2B i umów o pracę;
– przygotowanie załączników i zakresów obowiązków.
Konsultacje dla HR i kadry zarządzającej:
– omówienie wdrożonych zmian i ich stosowania w praktyce.
W przypadku zainteresowania skorzystaniem z usługi, zapraszam do kontaktu.
Autor: r. pr. Krzysztof Rudiuk
tel.: + 601 831 625, e-mail: k.rudiuk@rudiuk.pl
© Krzysztof Rudiuk Kancelaria Radcy Prawnego
Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone.
